Đoàn Dự và Mộ Dung Phục

Trong Thiên Long Bát Bộ, Mộ Dung Phục ban đầu xuất hiện như một trang hảo hán: Nam Mộ Dung, Bắc Kiều Phong. Ấy là trong truyện như vậy. Phim làm nhiều lần quá, nên giờ ai xem phim cũng biết Mộ Dung Phục là nguỵ quân tử.

Bởi thế, người ta thương cảm Kiều Phong, yêu quý Hư Trúc, mến mộ Đoàn Dự. Còn Mộ Dung Phục thì bị ghét cay, ghét đắng. Càng ghét hơn khi hắn ta luôn lạnh lùng với Vương Ngữ Yên dẫu nàng luôn yêu thương, chăm sóc hắn mà chẳng được đoái hoài. Có quan tâm thì cũng vì Vương Ngữ Yên như "máy tính xách tay", xách theo bên mình để "truy cập dữ liệu", cần thông tin về bang hội, võ phái gì thì nàng đọc ro ro... Mà không ghét sao được khi hắn lúc nào cũng ném đá dấu tay, bịt mặt giả quân Liêu để ra tay hại Đoàn Dự và Vương Ngữ Yên vì trong lòng ghen tuông. Với Mộ Dung Phục, ai hơn hắn thì hắn cũng căm phẫn. Con người Mộ Dung toàn những mưu mô xảo quyệt, chuyện gì có lợi là làm, bất chấp thủ đoạn.

Kết cục: Mộ Dung Phục trắng tay. 

Nhưng đáng kiếp không?

Không. Tôi thấy tội nghiệp Mộ Dung Phục. Xét cho cùng, đó là một tay võ công cái thế, sinh ra trong một gia đình danh giá, nhưng cơ đồ đại nghiệp đã sụp đổ. Từ nhỏ đã bị nhồi vào đầu tư tưởng "phục quốc". Mục đích sống trên đời là phục quốc, lấy lại uy danh cho dòng họ. Võ công học được cũng chỉ nhằm mục đích thống trị võ lâm. Hành sự trên giang hồ, làm bao điều cũng chỉ vì lời cha dặn, không thể trái lời. Làm chuyện gì có lợi cho quốc gia (đã mất) thì làm. Khi bọn 36 động, 72 đảo bảo gia nhập, cũng đồng tình. Khi bảo giết trẻ con (thật ra là Thiên sơn đồng lão), giết thì không nỡ, không giết thì khó mà lấy lòng bọn kia, Mộ Dung Phục cứ lưỡng lự. Thật là khổ sở, tiến thoái lưỡng nan.

Đã thế, đại sự chưa xong, há gì chuyện trai gái. Vương Ngữ Yên lẽo đẽo đi theo, chăm lo hầu hạ thế nào cũng vậy, bởi chuyện lớn chưa xong...

Vậy nên, cuối cùng sức người có hạn, Mộ Dung Phục dù có cố gắng tới đâu, nỗ lực cách mấy, số phận an bài, là kẻ thua cuộc đành ngậm ngùi đau đớn. Mà không hẳn, Mộ Dung Phục uất hận vì trời bạc đãi.

Ngược lại là Đoàn Dự. Xét cho cùng chỉ là thằng công tử hám gái, mê chơi. Đọc kinh Phật nhưng thấy gái thì mắt sáng rỡ. Mặt dày lẽo đẽo theo gái đi khắp nơi này nơi khác, bị chửi, bị đuổi, bị xua như tà cũng vẫn kệ, miễn có hơi gái bên cạnh là sướng rồi. Thế mà lại gặp may. Chả có tài cán gì ngoài trò tán gái với bỏ chạy thật nhanh 'lăng ba vi bộ'. May mắn thế nào lại học được 'lục mạch thần kiếm'. Hên nữa, kết bạn được với Hư Trúc, Kiều Phong. Lại may mắn tiếp, khi cả đám con gái, đã tưởng là chị em không lấy được, hoá lại chẳng can hệ gì. Một tên hám gái, ăn chơi trác táng, chỉ biết lông bông không lo chuyện gì vì có cha mẹ lo đầy đủ cả, cuối cùng lại được học đủ thứ võ công thượng thặng, được bao vợ xinh, gái đẹp bu quanh, còn lên làm vua Đại Lý !!!

Nghiệt ngã và trớ trêu thật. Trời sinh ra hai con người, đều mang dòng máu hoàng tộc, nhưng Mộ Dung vì gánh trọng trách nặng nề, từ nhỏ đã bị nhồi vào đầu tư tưởng phục quốc mà ra nông nỗi hóa điên; còn Đoàn Dự chẳng tài cán gì, chỉ ăn chơi sa đọa lại được tất cả.

Là số phận hay là bài học: cứ ăn chơi cho sướng, theo gái mà tán để sống cuộc đời hưởng thụ chứ đừng nuôi mộng lớn mà về tay không?

Bởi thế, càng xem Thiên Long Bát Bộ, càng ghét Đoàn Dự, ghét nụ cười cầu tài, bản mặt chai lỳ cứ trơ trơ đi theo Vương Ngữ Yên tán tỉnh, kể cả khi bạn trai người ta ngay đó, kể cả khi bị xua như xua chó. Thấy thương cho Mộ Dung Phục.

Nhận xét về Mộ Dung Phục và Đoàn Dự

Truyện kiếm hiệp Kim Dung, mấy ai mà không yêu thích. Và mỗi lần ngồi đọc tiểu thuyết Kim Dung, lại thấy nhiều điều tâm đắc. Trong một lần tự hỏi, nếu phải nhận xét về Đoàn Dự và Mộ Dung Phục trong một câu, thì phải nhận xét thế nào?

Cố nhiên có thể nêu ra vô số nhận xét, rằng Đoàn Dự là một chàng trai chung tình, là người tốt, người nghĩa hiệp, còn Mộ Dung Phục là độc ác, ích kỷ, tiểu nhân…

Tất cả những nhận xét ấy đều đúng. Nhưng nếu chỉ có vậy, thì ý nghĩa sâu xa trong hai nhân vật này thì chưa lĩnh hội được, vì Kim Dung gởi gắm nhiều triết lý cuộc sống sâu xa hơn thế.

Đạo Phật có một triết lý sâu sắc là “sắc sắc không không”, ý nghĩa của nó có thể rất thâm thúy và khó hiểu. Nói một cách dân dã, ý nghĩa là “có có không không” để diễn tả sự ‘không’ và ‘có’, một quan niệm tương đối. Có mà không, không mà có, khó lường lắm thay.

Triết học gia cổ đại của Hi Lạp Socrates có câu nói nổi tiếng là: "Tôi chỉ biết một điều, là tôi không biết gì cả". Người thông minh nhất là người tự nhìn nhận mình không biết gì cả. Trong trường hợp đó, ông “có” rất nhiều. Đó cũng là một phần nào của ý nghĩa “sắc sắc không không” trong Phật học

Trở lại với bộ truyện Thiên Long Bát Bộ, thông điệp “sắc sắc không không” được tác giả chuyển tải hoàn chỉnh trong hai nhân vật đối lập chính – tà, là Đoàn Dự và Mộ Dung Phục. Đây là hai nhân vật xuyên suốt của bộ truyện và tham dự nhiều mâu thuẫn ân oán.

Bây giờ ta hãy xem họ có gì, và không có gì? Tại sao họ không có mà tác giả cho là có và ngược lại.

Mộ Dung Phục là con trai độc nhất của Mộ Dung Bác, là dòng dõi quý tộc của nước Đại Yên đã bị diệt vong. Mộ Dung Bác một đời muốn khôi phục lại nước Yên và gia tộc của mình nên đã nghĩ ra những mưu mô xảo quyệt, gây chiến tranh thù địch giữa các thế lực Trung Nguyên và các quốc gia lân cận. Ông chết đi (sau này mới biết là chết giả) khi sự nghiệp khôi phục Yên quốc còn giang dỡ. Tất cả đại nghiệp của gia tộc đặt lên vai chàng trai Mộ Dung Phục.

Như vậy, cái có của mộ Dung phục là tiếng tăm, danh gia vọng tộc, là con nhà quý phái. Điều này không phải tự nhiên mà người ta có được. Tự hào lắm thay!

Mộ Dung Phục là một chàng trai anh tuấn, luận về võ công và danh tiếng sánh ngang với Kiều Phong, chính vì vậy mà giang hồ có câu 'Bắc Kiều Phong, Nam Mộ Dung’. Quả thật nhà Mộ Dung không phải là hư danh, bởi vì Mộ Dung Phục có môn võ là dùng võ người để đánh người, bởi vậy biết bao cao thủ đều phải chịu thất bại.

Như vậy, Mộ Dung Phục có cả thực tài và tiếng tăm lừng lẫy.

Mộ Dung Phục còn có hồng nhan tri kỷ là Vương Ngữ Yên, người xinh đẹp bội phần, thông minh tuyệt đỉnh, và hết lòng vì chàng. Vương Ngữ Yên tuy không thích chuyện quốc gia đại sự, nhưng ép mình đọc sách võ công để giúp ích cho Mộ Dung Phục. Quả thật, những khi Mộ Dung Phục gặp khó khăn trong võ học thì đều được cô gái này giúp đỡ.

Mộ Dung Phục lại có những thuộc hạ tài giỏi, và trung thành. Đó là Bao Bất Đồng và Phong Ba Ác cũng nổi tiếng khắp thiên hạ.

Đầu truyện, Kim Dung cũng ưu ái kể về lại lịch của Mộ Dung Phục một cách kỹ lưỡng và rõ ràng, ngay cách xuất hiện của chàng không phải tầm thường mà qua những lời kể của những nhân vật, rồi mới đường đường xuất hiện khiến cho người đọc có cảm nhận tốt về nhân vật này.

Chính vì vậy Mộ Dung Phục cho rằng mình có tất cả, chàng nói: “Không nam nam bắc bắc gì cả, trên đời này chỉ có Mộ Dung Phục ta”. Tuy vậy, chưa khôi phục được Yến quốc, nhưng lại đối xử với người khác như là bề trên đối xử với bề dưới, nhỏ nhen ích kỷ. Mộ Dung Phục cũng không coi trọng tình yêu của Vương Ngữ Yên, mà dùng cô giống như là con bài của mình.

Cuối cùng, Mộ Dung Phục vì cái háo danh đó mà làm hại mình, trở thành người điên, bởi vì tham vọng quá mà hóa rồ. Ngay cả người trước đây yêu thương mình cũng ra đi.

Trong khi đó, Đoàn Dự xuất hiện tưởng chừng như không có gì. Tuy xuất thân là Vương gia nước Đại Lý, nhưng Đoàn Dự không chịu học võ công, nên bản lãnh tầm thường, tính tình hiền lành, và đi đâu cũng bị người khác chê bai ức hiếp cho là ngờ nghệch (lời của Vương Ngữ Yên).

Lại còn bị nhà sư Cưu Ma Trí ức hiếp đi lên phía Bắc lưu lạc giang hồ, đi đâu người ta cũng coi chàng là chẳng đáng để coi trọng.

Nhưng tất cả trên hết, Đoàn Dự có một tấm lòng đối tốt – hết lòng với mọi người, một tinh thần hiệp nghĩa, và một mối tình chung thủy với Vương Ngữ Yên, một tấm lòng xả thân vì bạn bè…

Kể từ lúc gặp Mộ Dung Phục, chàng luôn kính phục Mộ Dung Phục, và tự trách bản thân mình kém tài nên không được Vương Ngữ Yên để ý tới.

Nhưng nhìn kỹ ra, Đoàn Dự là người yêu thương Vương Ngữ Yên cao độ, và nhiều lần xả thân vì tình yêu, không toan tính. Vì yêu Vương Ngữ Yên mà chàng nhiều lần cứu cả Mộ Dung Phục, kẻ tình địch của mình.

Trong trận chiến Thiếu Lâm Tự, Đoàn Dự đã lột xác, cái không trong người mất đi, trở thành cái có. Chính Đoàn Dự ban đầu cũng nghĩ rằng mình không đủ bản lĩnh đối đầu với Mộ Dung Phục, và khi ở trong thế đường cùng, mới dùng sở trường để đánh trả. Một trận huyết chiến với Mộ Dung Phục đã thấy rõ tài năng cũng như bản chất hiệp nghĩa cao thượng của Đoàn Dự. Trong khi đó, Mộ Dung Phục đã thể hiện rõ là một tên độc ác, tiểu nhân, không từ thủ đoạn để thực hiện mưu đồ của mình…

Sự đời “sắc sắc không không” là vậy. Mộ Dung Phục tuy bề ngoài có tất cả, nhưng bản chất bên trong lại không có gì, vậy mà lại lấy cái “không”, làm cái “có”, và tưởng rằng mình có tất cả. Từ đó có những hành động và suy nghĩ không được lòng người. Trịch thượng, cao ngạo, tiểu nhân không từ thủ đoạn và không có tình người.

Trong khi đó, Đoàn Dự bề ngoài có vẻ không có gì, nhưng lại có tất cả, có một gia đình hạnh phúc, có tuyệt chiêu “Lục Mạch Thần Kiếm’, có cả một trái tim yêu thương, có một tấm lòng nghĩa hiệp. Đoàn Dự lấy cái “không có gì” của mình để xử thế. Cuối cùng hóa ra được rất nhiều.

Mộ Dung Phục tưởng có mà hóa ra lại không. Còn Đoàn Dự tưởng không có mà loại hóa ra có …

Không ai là có tất cả, cũng như không ai là không có gì. Cái có chỉ là ảo ảnh và hư danh, còn cái không mới là thực. Sống khiêm tốn, lấy cái chân thành làm trọng, mới chính là có rất nhiều vậy.